Jump to English

Aydınlanma

Haziran yağmurlarından biri yağmıştı. Şu, bulutların yoktan var olup bir aylık yağışı on dakikada bırakıp yok olduğu yağışlardan biri. Güneş batmış ve hava karanlıktı. Saat on civarı olmalıydı. Evin balkonuna çıktım. Hava serindi, toprak ıslaktı, yerlere bahçedeki güllerin ve hanımelinin renkli taç yaprakları saçılmıştı. Bir şenlik sonrası arkada kalan dağınıklık gibi…

Derin bir nefes aldım ve anında beynimden vurulmuşa döndüm. Havadaki ozon kokusu, çeşitli yaz bitkilerinin kokuları, ıslak toprak ve temiz havanın kokuları birkaç saniyeliğine aklımı devre dışı bıraktı. Bir süre sadece koku duyusu olarak var oldum. Yalnız ıslak toprak kokusu veya temiz hava kokusu olmuyordum, bu kokuları aldığım tüm doğa gezilerinde de geziyordum. O anların bana yaşattığı güzellikleri de tekrar yaşıyordum.

Beynim, bütün bu verileri işlemeyi birkaç saniyeden fazla sürdüremediği için aklım hızla yerine geldi, dizginleri eline aldı ve bana tek tek ayırt edebildiği kokuların ne kadar güzel olduğunu, bu kokuları nerelerde duymuş olduğumu, bana neler hissettirdiklerini listeledi. Birkaç dakika boyunca açık havada oturup, kokuların güzelliklerini takdir ettim.

Koku duyusu, doğrudan beyne girebilen tek duyumuz. Beyinde diğer duyulardan daha çok yere uğruyor, bunlar arasında öğrenmeyi ve hafızayı yöneten hipokampus ve amigdala gibi bölgeler de var. Evrimsel süreçte gözlerimiz ve kulaklarımız olmadan önce burnumuz vardı. O yüzden, gül kokusu güzel gelirken çürümüş bir şeyin kokusu çirkin geliyor. Bilincimizde güzel veya çirkin bir hissiyat yaratarak, organizma adına karar alan merkezi karar verme sürecinin, organizmayı tehlikeye atacak şeylerden uzak tutulmasına yarıyor.

Beynimin arkasında bu bilgiler de dönerken, güzel koku kokteylinin beni eforyaya sürükleyen etkisi üzerine bir aydınlanma yaşadım…

Yalnız, bu aydınlanmanın, o birkaç saniye süren aklı-tekmelenmiş-bilinçlilik halinden çok daha güçlü olduğunu belirtmeliyim. Çünkü bedenim küçük bir katatoni haline büründü, gözlerim büyürken yüzümdeki salak mutluluk hali silindi ve hissiz bir çehreye dönüştü. Gözüm bir yerlere daldı, çünkü dikkatimi beynimde başlayan kasırga harici bir yere odaklamaya gücüm yoktu.

Son iki yıldır aklımda şekillenip büyüyen fikirlerin oturmaya başladığı kalıbı size açıklamaya çalışacağım. Büyük fikirleri küçük haplar halinde vermeye çalıştığımda, kullandığım boyut kadar etki bıraktıklarını fark ettim. Dolayısıyla bu fikri size aynen aktarmak istiyorsam benzetmeler, örnekler ve alegoriler ile açıklayarak beyninizi hazırlamak dışında bir seçeneğim yok.

Sizi düşünce trenimde ilerletmek istiyorum. Bir sonbahar günüydü. Yine balkonumda oturuyordum. Hava fırtınalıydı. Yakınlardaki ağaçların sert rüzgarlarla yerlere kadar eğilip kalkmasını izliyordum. Bir ağacın hayatını düşündüm. Gündüz güneş varsa fotosentez yapar ve büyür, akşam hava solur ve uykudadır. Yağmur yağıyorsa su ihtiyacını karşılar. Hava soğumaya başladıysa yapraklarını sarartır ve derin uykuya geçer. Hava ısınıyorsa uykudan çıkar ve çiçeklenir. Dallarından biri kırılırsa yeni tomurcuklar çıkarır ve eksiğini kapatmaya çalışır. Bu durumların herhangi birisine karşı bir tercihi veya bir fikri yoktur. Bir ağacı “kahretsin, yine hava bulutlandı, yeterince fotosentez yapamıyorum.” diye düşünürken bulamazsınız. Birisine Taoism’in temel öğretilerinden biri olan Wu Wei’yi daha kolay anlatabileceğiniz bir örnek yoktur. Aksiyonsuzluk. Doğada her şeyin mükemmel uyumla var olduğu ve müdahaleye ihtiyaç olmaması inancı. Wu Wei’yi bir ağaçtan daha düzgün uygulayabilecek bir canlı tanımıyorum.

Fırtınada salınıp duran ağacı izlerken sıradan bir ağacın yaşamını, hayaller ve hayal kırıklıkları içindeki kendi hayatıma tercih edebileceğimi düşündüğümü hatırlıyorum. Bu anım farklı algılayış biçimleri üzerindeki fikir trenimi başlatan anıydı. Sonra bu bakış açısı hayal etmediğiniz başka yaşam formlarını anlamaya bağlanacak.

Düşünce treninde başka bir vagona geçiyorum. Bir Cuma akşamıydı. Haftanın yorgunluğuyla hafif loş ışıklarla aydınlattığım oturma odamda oturuyordum. Kendi çizdiğim bir portrenin karşısına geçip boş boş bakınmaya başladım. Margot Robbie’nin bir portresi idi. Yüzünde tarifi zor bir ifade vardı. Umut, kuşkular, hayaller, arzu. Portreyle yarım saat bakıştık. Baktıkça farklı bir ifade keşfediyordum. Ancak aslında keşfettiğim, kendi aklımdaki mekanizmaların yansıması idi. Objektif olarak bakıldığında amatör bir ressamın çizdiği portrenin bu kadar çok ifade içermesi imkansızdır. Sonra düşündüm, “Bu portreye objektif olarak kim bakabilir?”

Bir resme bakan herhangi birisi, kendi geçmişinin getirdiği sübjektifliği resme yansıtacaktı. Travma içinde yetişmiş birisi, neredeyse her yüz ifadesinde olduğu gibi bu resimde de travma görecekti. Rahat içinde yetişmiş birisi bu resme baktığında şehvet ve mutluluk görecekti. Garip dindar baskılar içinde yetişen birisi bu resmi put olarak algılayacak ve evin içinde bulundurmanın bile günah olduğunu düşünecekti, nefret görecekti.

Bu yazıyı yazmadan önce yaşadığım aydınlanmanın ilk kırılımı burada gelmişti.

Daha insanlar kendi aralarında bir portrenin ne anlama geldiğinde uzlaşamıyorlarken dünyada süregiden tüm savaş ve yoksullukla başa çıkmalarını nasıl bekleyebiliriz? Bunun sebebi ise her insanın bambaşka  şekillerde yetişerek bir dünya görüşü kazanması idi. Herkesin dünya görüşü, objektif olarak orada var olan bir gerçekliği algılama biçimini değiştiriyor. Kiminin huzur ve mutluluk gördüğü yerde kimisi savaş ve ölüm görüyor.

İnsanı anlamaya yönelik arayışımda, tüm süreçlere önyargı katan dünya görüşü fikri üzerine uzunca zaman meditasyon yaptım. Burada bahsettiğim dünya görüşü, muhtemelen aklınızda beliren anlamda kullanılmıyor. Dünya görüşü dediğim zaman aynı portreye bakan birisinin sevgi, birisinin nefret görmesine yol açan tüm hayat hikayesi süzgeçlerinden bahsediyorum. Çünkü bu süzgeçler kişinin tüm dünyayı algılayışını değiştiriyor, bir nevi gözünün önüne bir perde gibi inerek dünya görüşünü değiştiriyor.

“Dünya görüşü” meditasyonlarımda fırtınadaki ağacı sıkça düşündüm. Gerçekten o ağaç gibi hissetmeye, düşünmeye başlayabilir miyim? Tüm önyargılarımdan, hayat süzgeçlerimden sıyrılabilir miyim? Birçok sefer süzgeçlerden sıyrılmaya çok yaklaştım.

Örneğin bir seferinde beynim alfa dalgalarına geçerken uyanık kalarak gözlerimi açtığımda görsel kortekse hakim olan desen tanıma mekanizmasını devre dışı bıraktığıma inanıyorum. Çünkü gördüğüm hiçbir şeyin anlamı yoktu. Sadece çeşitli renkler ve kenar köşeler bütünüydü görsel ağıma ulaşan. Yeni doğmuş bir bebeğin şaşkınlığı gibiydi. Katıksız mutluluk anlamına gelen bliss kelimesi ile tarif edilebilir.

İnsanın hayatı boyunca edindiği tüm işletme körlüklerini kaldırdığınızda, tüm önyargıları sildiğinizde objektifliğe olabildiğince yaklaşmış bir insan elde ediyorsunuz. Her bir renk yeni bir tecrübe, her ses ilk defa duyulmuş gibi.

Bu keşfimin bütün ve güçlü bir fikir olduğunu düşünüyordum. İnsan algısını objektifleştirmenin bir yolunu bulabilirseniz, toplumdaki sorunlara da çözüm üretebilirsiniz. Ama zamanla önemli bir şeyi kaçırdığıma dair bir kuşku büyüttüm. Bu fikirde küçük bir çatlak vardı, fikri tamamen yıkabilecek. Objektif hislerle ilgili büyük bir yanılgı içindeydim. Tabii ki yazının başında bahsettiğim aydınlanma buradan sonra geldi ve birçok şey yıkıldı.

Hani o hiçbir şey hakkında tercihi olmayan Taoist ağaç, bahar ayları geldiğinde çiçekleniyordu ya. Etrafta havaların ısımasıyla kovanlarından çıkan bir arı bu kokuyu almış olmalı ki çiçekten çiçeğe gezip nektar topluyordu. Arılar, ağacın güzel kokularından etkilenmiş biçimde görevlerini yerine getirirken, ağaçlar da tozlaşıyorlardı. Arıların “Mmmhhm bu gül de çok güzel kokuyor, ohh bu hanımelinin kokusu beni benden aldı” diyerek mi bal topladığını bilmiyorum. Ancak kokular, arıların, evrim sürecinde oturmuş görevlerini yerine getirmesini sağlayacak etkiyi yapıyor olmalı ki ilk çiçeğin açtığı günden itibaren arılar durmadan nektar topluyorlar.

Evrimsel süreçlerde canlılar, çeşitli kimyasalları daha tercih edilebilir buluyorlar. Çiçek kokusu kovalandığında meyve bulunuyor. Islak toprak kokusu kovalandığında solucan bulunuyor. Biz evrim sürecinde geldiğimiz aşamada tüm geçmiş atalarımızın sahip olduğu tercihleri taşıyoruz. Biyolojik insan, sahip olduğu yirmi bin civarında farklı koku tanıyabilme kapasitesiyle genlerinde hepsine karşı bir puanlama değeri de taşıyor. Örneğin ölümcül olacağı kesin olan çürümüş kokular en düşük puan ile organizmayı daha bilinçdışı seviyede kokunun kaynağından uzak tutuyor. Sonra, pişmiş et kokusu yüksek puanlamasıyla insanı kolay hazmedilebilir yüksek protein kaynağına çekiyor.

Ancak burada biyolojik insanın puanlama sistemine, dünya görüşü girmeye başlıyor. Vejeteryan bir kültürde yetişen bir insan, biyolojik puanlamanın üzerine yazarak, et kokusundan tiksinir hale gelebiliyor. Veya ilginç deniz canlılarıyla beslenen bir kültürde yetişen bir insan, düzgün ayıklanmadığında ölümcül olan bir yemeğin kokusunu güzel bulmaya başlayabiliyor.

Bu konuştuklarımı geriye sararsak, insanın dünya görüşünü devre dışı bıraktıktan sonra biyolojik süzgeçler algılamaları limitlemeye başlıyor. Sonrasında biyolojik süreçleri devre dışı bırakmak gerekiyor.

Biyolojik süzgeçleri devre dışı bırakmak ne anlama geliyor peki?

Portreye objektif bakış açısını tartışıyorduk ya, bu fikir trenini kokuya uygulayalım. Bir koku objektif biçimde koklanabilir mi? Nasıl yapabiliriz? Bunu yapmak için önce insan kültürünün etkilerini sıyırmamız gerekir. Fikirlerin koku tecrübesi üzerine etkisi kaldırılmalı. Daha sonra insan genetiğinin etkilerini sıyırmamız gerekir. İnsan bünyesine tehlikesi olacak kokuların kötü tecrübe yaratması gibi. Ama tabii “tecrübe” konusunda ip kopar. Kokunun özü, kimyasal tepkimeler ve bunu yapacak organik hücrelerdir. Biraz daha sıyırmaya devam edersek, kokuyu algılayıp tecrübe oluşturacak organik yapıları kaldırırız, sonuçta koku diye bir şey kalmaz.

Bunu bir süre düşünün…

Gül kokusu, ağaç kokusu, toprak kokusu, yemek kokusu; hepsi burnumuz tarafından algılanıp beynimizde bir “tecrübe”ye çevrilen kimyasallar. O kimyasalları “koklayacak” veya “tecrübeleyecek” bir organ veya yapı olmadığı sürece koku diye bir şeyden de söz edilemez. Sadece Yeni Zelanda’da yetişen bir çiçeğin kokusunu daha önce oraya hiç gitmemiş birisine açıklamaya çalıştığınızı düşünün. Bunu yapamazsınız. Nedeni ise sadece beyninizde var olan bir tecrübeyi başka hiç kimseyle paylaşamayacak olmanızdır. Bu da kendi başına üzerinde düşünmeye değer bir olgudur.

Bu varoluş konusunun sadece koku duyusu için geçerli olduğunu söyleyebilirsiniz. Neticede bir yerin fotoğrafını çekip başkalarına gösterebiliriz. Ancak kör birisine renkleri tarif etme biçiminizi düşünün. Temiz hava açık mavidir, deniz koyu mavidir, kırmızı ateş rengidir. Kör birisinin beyninde renkler koku veya dokunma duyusuyla eşleşmiş biçimde var olacaktır. Ama görme duyusuna ait herhangi bir veri oluşturmanızın imkanı yoktur. Nitekim bir yerin fotoğrafını görmekle bizzat orada bulunmanın aynı şey olmadığında hemfikirizdir. Yeni Zelanda’daki çiçeğin kokusunu gül ve hanımeli karışımı olarak tarifleme çaresizliğiniz gibi, fotoğraflar da başka bir medyada benzer ışıkları yayarak kaydedilen sahnenin canlandırılmaya çalışılma çabasıdır sadece. Baktığınız şey bir dağ manzarası değil elinizdeki cep telefonudur.

İnsan gözünün görebildiği renkler mor ile kırmızı frekansları arasında limitli. Kızıl ötesi ve mor ötesi denilen frekanslar görülebilir frekanslar değil. Beynimizde x ışınlarına dair bir duyu tecrübesi yer almıyor. Dolayısıyla x ışınlarına bir renk atfetmiyoruz. Aslında tüm elektromanyetik spektrum ışınları renksizler, ancak biz belli fotonları algılayabilecek bir organa sahip olduğumuz için beynimizde oluşan ayrık tecrübelere bir isim vererek renklerin var olduğunu iddia ediyoruz. Çünkü kırmızı renk taşıyan zehirli bir yılanı yeşil ağaçların arasında ayırt edebilmek, evrimsel bir ayrıcalıktır.

Gel gör ki “objektif” evrende koku diye bir “şey” olmadığı gibi renk diye de bir şey yok, ses diye de bir şey yok, tat diye de bir şey yok. Bunlara anlam katanlar, canlılar…

Canlıların duyulara kattığı anlamların tamamı onların evrim sürecinden geliyor. Rastgele mutasyonlar canlılarda daha önce olmayan bir duyu organının temel halini ortaya çıkarıyor. Bu ek duyu, canlıya evrimsel bir avantaj sağladığı için o mutasyonu içerenler hayatta kalıp üremeye devam ediyorlar. O duyu organını geliştirecek mutasyonlar ortaya çıktıkça, iyileşen duyuya sahip canlılar daha kolay hayatta kaldıkları için her zaman iyileşen bir süreç işliyor.

Aydınlanmamın ilk halkasına dahil ediyorum şimdi sizi:

Aslında bizim tecrübelediğimiz şekliyle var olmayan bir yerde yaşıyoruz. Gördüğümüz renklerden çok daha fazlası mevcut, ancak renkler sadece bizim evrimsel süreçte öğrendiğimiz ayırt edici etiketler. Evrim sürecinde ihtiyaç duyulmadığı için farklı frekanstaki ışıkları algılar durumda değiliz. Örneğin çoğunlukla geceleri avlanan kediler bir çok rengi ayırt edemezler. Evrimsel süreçte ihtiyaçları olmamıştır. Çoğunlukla yer altında yaşayan köstebekler de görme duyularını kaybetmişlerdir. Çünkü yer altında ışık yoktur, ve ışığın varlığında algılanabilen tehditlerin karanlıkta evrime katkısı yoktur. Daha büyük bir burun ve koku korteksi evrimde ağır basar.

Duyduğumuz seslerden çok daha farklı frekansta titreşimler var. Aynı şekilde dokunduğumuz, kokladığımız, tattığımız evren de tamamiyle bizim sübjektif tecrübemizde var olan bir evren. Her bir atomu, fotonu tek tek “hissedebildiğinizi” hayal edin, yakın veya uzak fark etmeden. Objektif evren renk, koku, ses olmadan bu şekilde var olan bir parçacıklar kümesi iken siz rengarenk, kokular içinde bir yer olduğunu düşünüyorsunuz. Burada tüm dikkate değecek nokta şu: tamamen objektif bağlamda hiçbir anlam içermeyen evren (bu önermeye sonra tekrar değineceğim), canlıların gözünden muhteşem ve aynı zamanda dehşet verici bir yer olarak algılanabiliyor. Evrenin kendi iç mekanizmalarıyla ortaya çıkardığı canlı formları, evrenin temel yapı taşlarını “algılıyorlar” ve bu onların beyninde “duygular” yaratabiliyor. Normalde bir kayanın başka bir kayaya bakıp da insan beyni içerisinde cereyan eden hisleri yakaması imkansızdır. Dolayısıyla bu, insanların ve aslında tüm canlıların ne ölçüde değerli olduğunu gösteriyor. Yaşamın kutsallığını gözler önüne seriyor. O, bir karıncayı bile incitmekten imtina eden Budist rahiplerin iç dünyasını size açıyor. Aydınlanmanın bu en dış katmanı daha önceki yazılarımda da bahsettiğim bir olgu. Halkaların daha derinlerine inebilmek için aklınıza yerleşmiş olması gereken de bir olgu. Çünkü gittikçe anlatması daha zor hale gelecek. Burayı anlamazsanız sonrası sağlam bir temele oturmayacak ve çok basit ama önemli bir şeyi anlamayacaksınız.

Birkaç yıl öncesiydi, ODTÜ’de aldığım son derslerden biri için okula giriyordum. Girerken yanıma otostopçuları topladım ve merkezi bir yere bıraktım. Normalde sıkça yaptığım bu şeye bu sefer ilginç bir his eşlik ediyordu. Arabaya binecek kişiler bindikten sonra aklıma çok güçlü bir düşünce düştü: “Ya otostopçulardan birisi arabamda cüzdanını düşürürse ne olur?” Normalde de aklıma bambaşka sorular düşer ve üzerinde biraz düşününce kaybolup giderler. Bu seferki her zamankinden güçlü bir düşünceydi. Sanki bir hissiyat gibiydi, olacakların bir habercisi gibi, gelecekten bir iletim gibi. Düşünceyi beynimden çıkarmak yol boyu mümkün olmadı.

Nitekim otostopçuları bırakıp derse girdikten bir saat sonra okul güvenliği beni aradı ve aracıma binen otostopçulardan birinin aracımda cüzdanını düşürdüğünü söyledi, telefon numaramı kendisine vermek için izin istedi. Cüzdanın sahibiyle iletişim kurup ders arasında gidip cüzdanını teslim ettim. Tek kelimeyle şok içinde idim. Bunun olacağını tahmin mi etmiştim yoksa “biliyor muydum?”

Beş temel duyumuzun evrim süreçlerince törpülenen ve organizmaya hayatta kalma açısından yarar sağlayan algılar olduğunu hatırlayın. İnsan milyarlarca yıllık bir evrim sürecinin ürünü. Dışarıdan bakınca dünyada var olan tüm canlılarla ortak duyulara ve organlara sahip gibi görünse de görünenin ötesinde çok daha büyük mekanizmalar rol oynuyor. Örneğin insanlar analitik düşünebilen, alet icat edebilen, dil kullanabilen tek canlılar. Her ne kadar insan beyninin anatomisine bakarak, geriye dönük olarak, bu farklılık ortaya konulabilse de ileriye dönük olarak bu farklılıkların başka ne tür anomaliler ortaya koyabileceğinin çıkarımını yapabilecek bilgeliğe sahip değiliz. Yani insan beyninin kıvrımlarının şu özelliği insana şöyle bir kabiliyet kazandırır diyebilecek bir bilim insanı veya dalı yok. Dolayısıyla, evrimin tepe noktası olan insanın görünen beş duyu harici hangi duyulara sahip olduğunu inceleyecek bir bilimsel yaklaşıma açık değiliz. Ancak hepinizin kendi hayat tecrübenizden çıkarımda bulunabileceğiniz en az bir anınız vardır, bu iddiamı destekleyebileceğiniz: insan sadece beş temel duyudan oluşan bir varlık değildir. Ve bu, aydınlanma halkalarının ikincisini oluşturur. İnsan beş duyudan daha fazla algılama kabiliyetine sahiptir ama bu kimisinde daha gelişmişken kimisi o duyularını kullanmayı bilmediği için farkında değildir.

Şüpheciler için küçük iki örnek vereyim: denge duyusu (Equilibrioception) beş temel duyu dışında bir histir. Bunu zaten biliyordunuz değil mi? Uzuvlarınızın vücudunuza göre hangi konumda olduğunun hissiyatı (Proprioception) da temel hisler dışında bir histir. Bilimsel olarak kanıtlanacak bir deney yapılamamış olsa da insanların zaman algısı da beş duyu hariç duyulara örnek gösterilebilir.

Benim ODTÜ’de yaşadığım anıdaki “güçlü hissiyat” da insanın ortaya konulmamış algılarından biri olabilir. Yaklaşan bir tehlikeyi sezebilmek. Birisi ile aynı anda aynı şeyi düşünmek. Rüyanızda gördüğünüz bir şeyin gerçekleşmesi.

Bunlar hepinizin kahve falı gibi günlük hayatta kafanızdan geçirip çok da ciddiye almadığınız olgular olabilir. Bu yazıdaki amacım, bu konunun ne boyutta ciddi bir şey olduğunu size göstermek. Bunu aydınlanmanın diğer halkasına değinmeden yapmam zor olacağı için sonraki halkaya sizi dahil ediyorum. Ama önce ilgili bir anektodum var. Konunun bütünlüğü açısından büyük önem taşıyor, o sebeple dikkatinizi dağıtmadan okuyun lütfen.

Bir gün bir restoranda otururken belirli aralıklarla gelen yüksek frekanslı bir ses duyuyordum. Birisi kulağımın dibinde bağırıyormuşçasına rahatsızlık veriyordu. Bu sebeple kaynağını araştırmaya başladım. Önce garsona durumu izah etmeye çalıştım, hoparlörlerin açık olup olmadığını sordum. Garson yıllardır hoparlörleri açmadıklarını söyledi. Ben bir ses duyuyordum ve garson bunun doğru olmadığını söylüyordu. Ayağa kalktım ve sesin kaynağını bizzat aramaya giriştim. Restoranın kapısına yakın bir hoparlörün belli aralıklarla çalışıp bu sesi çıkardığını fark ettim. Yoldan geçen daha genç bir garsona dedim hoparlörlerden yüksek frekanslı bir ses geliyor diye. Garson bana yüzünde salak bir gülümsemeyle bakıp “olur abi öyle takılıyordur kafasına göre” dedi. O gün kimseyi ikna edememiştim orada bir ses olduğuna. Telefona indirdiğim bir uygulamayla da 16KHz frekansında bir yayın olduğunu da gözlemledim. Günün sonunda restorandan ayrılırken, kasiyerin arkasında bir ekolayzer cihazı gördüm. Kasiyere sordum dışarıdaki hoparlörlerin açık olup olmadığını, kontrol etti ve gerçekten de hoparlörlere giden gücün açık kaldığını fark edip kapattı. O gün duyularımın yanılmadığını kendime kanıtlamıştım ancak sadece benim duyup başka kimsenin duyamadığı bir şeyi diğer insanlara kanıtlamanın ne kadar zor olduğunu fark etmiştim. Bu örnekte bahsi geçen duyu ses olduğu için analog cihazlarla duyduğum sesi kanıtlamam işten bile değildi ancak ya duyduğum veya gördüğüm şey gerçekten sıradışı bir kaynaktan geliyor olsa idi ne olurdu? İnsanlar bana deli yaftası yakıştırmaya başlasa ben bu durumla nasıl baş ederdim? Kendimi gördüğüm, duyduğum şeylerin gerçek olmadığına inandırırdım ve inancın gerçekleme gücüyle kendimi o algılara tamamen kapatırdım büyük ihtimalle.

Yazının içinde objektif evreni atomlar ve parçacıklar yığını olarak açıklamıştım. Bu konuya tekrar değineceğimi söylemiştim, sebebiyse o önermenin doğru olmaktan çok uzak olmasıydı. Çünkü objektif evreni bilmemizin imkanı yok. Gördüğümüz evren beş temel duyumuzun süzgecinden geçen bir evren. İcat ettiğimiz tüm gözlem cihazları da beş duyunun yapısından esinlenerek oluşturulmuş, temelde bize bizim gördüğümüzün aynısını gösterecek cihazlar (Belki sadece Ligo hariç). Dolayısıyla bize “objektif” evrenin nasıl göründüğünü “gösterebilecek” bir aletimiz yok.

Bilimsel komünitede yüksek saygınlığa sahip insanlar ancak bu konulara değindiklerinde göz ardı edilemeyecek tartışmalar yapılabiliyor. Onun dışındaki fikirler bilimsel komünitede anılmıyorlar bile. Örneğin Prof Sir Roger Penrose’nin OrchOR teorisinde olduğu gibi insan aklı nöronların içindeki quantum cisimlerin etkileşimiyle çalışıyor olabilir. Bu quantum cisimler 6 veya daha yüksek boyutlarda tarif edilebilecekleri için insan aklının, insan duyularının algılayabileceği üç boyuttan çok daha yüksek bir boyutta çalışma ve algılama kapasitesi olduğu tartışılabilir hale gelir. O zaman insan beyninin dıştan bakan biri tarafından çıkarımda bulunulamayacak “mistik” başka duyu yetenekleri de olabilir. Ancak böyle bir konuyu araştırmak isteyen bir kişiye ödenek sağlayacak bir kaynak çıkmaz ve aksine yapmak istediği daha alışıldık bilimsel araştırmalar da desteklenmemeye başlar.

Aydınlanmanın üçüncü halkası şunu söylüyor: “Beş duyumuzla algıladığımız evrenin “gerçek” evrenin yanında nasıl bir temsil olduğu hakkında hiçbir fikrimiz yok. Maddeler ve enerjiler arasındaki tüm etkileşimleri bildiğimizi iddia edemeyiz. Ve insan aklı, beş duyunun bize gösterdiği basit evrenden çok daha karmaşık verileri işleyebilecek bir yapıya sahiptir.”

Felsefe okuyanlarınıza artık net bir şekilde tanıdık geleceği üzere bu konu İmmanuel Kant’ın ana felsefesi olan transendental idealizmdir. Kendinde-şeyler olarak tarif edilen cisimler insan algıları tarafından algılanarak bir tecrübeye dönüştürülürler. Ancak bu tecrübe ile gerçekte var olan cisim arasında elle tutulur hiçbir bağ yoktur. Aynı kedi kelimesinin kedi hayvanı ile uzaktan yakından alakası olmaması gibi. Temelde aslında hepimiz hiçbir yanıyla var olmayan bir evren algısı içinde, bir matrix içinde yaşıyoruz.

Size bu konunun ciddiyetinden bahsederek üçüncü halkaya geçiş yapmıştım. İnsan beyninin kapasitesi hakkında en ufak fikrimiz yokken kendimizi, beynimizdeki bir ilüzyondan ibaret olan beş duyumuzla algıladığımız evrende var olduğumuza inandırmanın ne büyük bir fakirlik olduğunu görmeye davet ediyorum. İnsan beyni beş duyu organından gelen veriden çok daha fazlasını algılama kapasitesine sahip olabilir. Biz ise aslında var olmayan bir evren temsili ile kendimizi meşgul ederek çok daha derin şeyleri kaçırıyor olabiliriz. Bunun üzerinde biraz düşünün ve kafanızı biraz durgunlaştırın çünkü şimdiden sarsılmaya başlamış tahammülünüze daha ciddi darbeler geliyor.

Birinci halka, evrenin ortaya çıkardığı karmaşık yapı taşları olarak, evrenin geri kalanına bir anlam katabildiğimiz için değerli varlıklar olduğumuzu açıkladı. İkinci halka, insanların sıradan duyular haricinde de duyularının olabileceğini ve bunun düşündüğümüzden çok daha büyük önemi olduğunu açıkladı. Kendimizi var olduğumuza inandığımız sıradan ve sıkıcı evrenden çok daha fazlası erişimimizdedir ancak buna erişim her zaman kolay olmayabilir. Üçüncü halka, ikinciyle ve birinciyle etkileşimli olarak evrenin bizim temel duyularımızla algıladığımızdan tamamen farklı bir yer olabileceğini ve aklımızın da basit evren algısından çok daha ötesini algılayabilecek karmaşıklıkta olduğunu söyledi. Beş duyunun gösterdiği ipuçlarına bakarak evrenin nasıl bir yer olduğu, işleyişlerinin nasıl olduğu hakkında kesin hükümlere varmamamız gerekir.

Evreni atomlar kümesi olduğu, onun ortaya koyduğu insanın ve diğer canlıların ise ona anlam katan varlıklar olduğu kaldıracıyla buraya geldik. Şimdi bu algıyı düzeltiyoruz. Üçüncü halkada evrenin atomlar kümesi olmaktan daha karmaşık bir yer olabileceğinden bahsettik. Bu karmaşıklığın detaylarına girmedik. Maalesef dördüncü halkayı tam anlamıyla oturtabilmem için çok sayıda fiziksel açıklamaya girmem gerekiyor, ancak yazının anlaşılabilirliğini bozmamak için bunu minimum ölçüde tutmaya çalışacağım.

Hiç merak ettiniz mi neden otururken güm diye sandalyenin içinden geçip yere yapışmıyorum diye? Bunun sebebi sandalyenin sert ve bütün olması değil. Temel parçacıklar seviyesinde görünmez etkilerin, iki cismin, yani elektronun, birbirine yaklaşabileceği minimum bir mesafe tanımlaması ve “oturma” gücünün bu etkiyi yenebilecek gücün yakınından bile geçmiyor oluşu. Temel olarak aslında sandalyenin üzerinde birkaç pikometre mesafede havada duruyorsunuz. Gerçek bir temas hiçbir zaman mümkün değil. Ancak bu bilgi gündelik hayatınızda farkında olmadığınız ve doğrusu umrunuzda bile olmayan bir bilgi, değil mi?

Bu evrenin görmediğimiz ilginçliklerine kafanızı açmak için bir örnekti. Evren, temel parçacıklar seviyesinde tanımlı kurallarla işliyor. Bu kurallar atomların bir araya gelip molekülleri oluşturmasını kontrol ediyor, moleküllerin bir araya gelip organizmaları oluşturmasını kontrol ediyor ve hatta temel seviyede organizmanın hayatını nasıl yaşayacağını kontrol ediyor. Eğer evreni cansız atomlar yığını olarak görmeye devam edersek, “akıllı” ve “canlı” olarak tanımladığımız hayvanların ve hatta insanların, temel evren kurallarına tabi çalışan akılsız ve aslında cansız otomatonlar olduğu fikrine varırız. Sadece şu ana kadar geçtiğimiz halkalar ve anektotlar kafanızda yeterince sağlam temellere oturduysa dördüncü halka kök tutabilecektir:

Kendimizi evrenin dışında tuttuğumuzda evren bize cansız ve son derece ölümcül bir yer gibi görünecektir. Nitekim bir yıldızın süpernova olma gücü quintilyonlarca insanı ortadan kaldıracak güce sahiptir, böyle bir durumda insanın varlığının evrenin vahşi varoluşunda etkisinden bahsedemeyiz. Değil mi?

Değil.

En büyük hatamız insanı evrenden ayrı tutma lüksümüzdür. Sanki evren bir fanusmuş da biz onun içinde yer alan ama onun dışında var olan varlıklarmışızcasına insanı ayırırız. Ancak bizim de aynı kurallara tabi olan evren dokusu içinde yer alan atomlardan oluştuğumuzu düşünürseniz, bizi eviren evrenin bizim aklımıza da sahip olduğunu anlarsınız. Biz evrenin parçasıyız ve yüksek boyutlu quantum veri işleme kapasitesine sahip beynimizle işleyebildiğimiz her veriyi aslında evrenin kendisi işlemektedir. Aynı bir bit veriyi işleyen tranzistörün işlediği veriyi aslında içinde bulunduğu işlemcinin işlemiş sayılması gibi. İşlemci, önceden belirlenmiş yapısı gereği giriş/çıkış yapıları arasında önceden belirlenmiş tepkiler vermektedir. Bu şekilde bakıldığında evreni 13 milyar yıldır evrenin ilk saniyesinde belirlenmiş bir veri setini işleyen bir işlemci gibi düşünebilirsiniz. Evren var olduğu andaki madde/anti madde asimetrisi, her bir atomaltı parçacığın bir diğeriyle etkileşimi milyarlarca yıl önceden yankılanarak bugüne kadar gelmiş ve neticede düşünebilen, hissedebilen canlılar ortaya çıkarmıştır.

Evreni cansız atomlardan oluşan bir yer olarak değil, aksine evrenin parçası olan insanlardan aşağı kalmayacak bir seviyede, tüm canlıların aklının toplamından daha yüksek bir akla sahip bir yer olarak düşünmemiz gerekir. Bu ruhsal değil fiziksel bir gözlemdir. İşlemci, tek bir tranzistörden daha çok veri işleme kapasitesine sahiptir değil mi?

Evrenin akıllı oluşunu anlamaya çalışırken insan beyninin karmaşıklığındaki zekayı boş bir kayaya da atfetmek düşünce ziyanı olurdu, bu işlemci “veri işleyebilir” dediğimde tranzistör yerine metal şaseyi gösterip argüman yaratmak gibi olurdu. Tabii ki bahsettiğim kavram bu kadar “beyinsiz” bir çıkarım değil ama şüpheci beyinlere anlatması oldukça zor. Her ne kadar boş bir kaya zeka içermese de evren sisteminin bir parçası. Ve hayal etmesinin güç olmasına rağmen evrenin başlangıcında, hem o taşın içindeki atom altı parçacıklar hem de evrenin öteki ucundaki galaksideki bütün parçacıklar sizin parçacıklarınızla yanyana idi ve bir yerlerde etkilerini bıraktılar ki evren sisteminin bugünkü halinde siz ortaya çıkabildiniz.

Tek başına zeka içermeyen bir sodyum atomunun, zeka içerebilecek bir biyolojik yapıdaki işlevi sayesinde, hem o biyolojik yapının zeka içerebilmesini sağlayacak kuralları işleten, hem de bu işlevin yerine getirilmesini sağlayacak tüm fiziksel ve evrimsel süreçleri ortaya çıkaran evren sisteminin zekasından bahsedebiliyorum. Bu bakışla çok basit denklemlerle açıklayabileceğimiz bir sodyum atomunun olası tüm tepkimeleri her nasıl evrenin bir özelliği ise hiçbir denklemle açıklayamayacağımız insan zekası ve bilinci de evrenin bir özelliğidir. 

Bu sadece entelektüel seviyede bir gözlem değildir. Tüm insan duyguları, arzuları, zevkleri; hepsi evrenin parçasıdır. Tüm insan karakterleri, tüm iyilikleri, kötülükleri, tüm insanların yapabileceği her şeyin toplamı evrenin karakterinin parçasıdır. Bu verilerin evrenin hangi köşesinde depolandığını sormayın; bu, ışık hızını saniyede 300bin kilometrede sabit tutan hız sabitleyicisinin nerede olduğunu sormakla aynı imkansızlıkta bir soru.

Böylece beşinci halkaya geliyoruz. İnsan aklı, duyuları, duyguları, hisleri, arzuları, hayalleri, hepsi tüm olası duyguları içerme kapasitesine sahip bir evrenin alt kümeleridir. Evren duygu hissedilemeyecek bir yer olsaydı duygu hissedilmiyor olurdu. Aynı yanmanın imkansız olduğu yerde ateş göremeyeceğimiz gibi. Dolayısıyla insan aklı bir bütün olarak, tüm kalıpları içeren bir evren dokusu içindeki bir yansımadır, bir enstantanedir. Sahip olduğumuz tüm özellikler daha çoğunu içeren bir küme içinden gelmektedir.

Şimdi tüm yazının bir araya gelişine şahit olacaksınız. Sabredin.

Size bir portreden ve ona bakan farklı dünya görüşüne sahip insanların bu portrede farklı şeyler görebileceğinden bahsetmiştim. Burada atladığım nokta şuydu: Aslında tüm insanlar, tüm diğer insanların sahip olduğu bakış açılarına hayatlarının bir noktasında sahip olabilirler veya en azından empati kurabilirler. Yetim bir adamın, annesinden sevgi görmediği gençlik yıllarından sonra nasıl katil olduğuna empati kurabilirsiniz, zorlarsanız o adamın içindeki nefreti hissedebilirsiniz. Bunu yapabilmek için sadece beyniniz yetmez, işin içine beden hafızası, kasların sıkılığı ve diğer organların yapısı da girer. Tansiyonunuz, kanınızdaki oksitosin, seratonin, adrenalin miktarı, karnınızdaki spazmlar ile geçmiş anılarınız bir olsa idi, o kişi olurdunuz. İnsan bedeni çok daha fazlasına ev sahipliği yapabilecek daha üstün bir şablondan gelir ve bu şablon hayat hikayesi ile şekillenerek, postürü değiştirir, karakteri değiştirir, dünya görüşünü getirir. Dolayısıyla dünya görüşü, karakter yapısı şablonumuzun sahip olduğu potansiyeli limitleyen bariyerlerdir. Yazının başında “objektif” algı ve dünya görüşüsüz algının katkısız mutlulukla eş oluşuna bu yüzden değindim.

Bahsettiğim insan şablonu, üzerinde düşünürseniz, evrenin şablonu hakkında bize ipucu verir. İnsan ideali, milyarlarca farklı olası karakter özelliklerinden birini edinen aşağı bir yansıma değildir. Bir ağacın veya bir galaksinin varlığını bile anlayabilecek bilgeliktedir. Yerçekimi ile gezegenleri çarpıştıran ve bir düzen oluşturan, yaydığı ışınlarla ısıtan ve eviren bir güneşi anlayabilir. Bununla ilgili önemli bir açıklamayı aydınlanmanın çekirdeğine inmeden önce yapacağım.

İnsanlığın kısa süreli evrimini düşündüğünüzde, toplumsal bilinç ve duygusal erginliğimizin zamana tabi geliştiğine, genişlediğine şahit olursunuz. Bin yıl önceki insanların yapamayacağı karmaşıklıkta düşünceler düşününüp, besteler yapabiliriz.

Bu bizi aydınlanmamın altıncı halkasına getiriyor. İnsanlık, evrimi sürecinde evrenin dokusunda gizli olan özellikleri yavaş yavaş ortaya çıkarmıştır. Bir Mozart gelmiştir ve o ana kadar kimsenin yapamadığı ölçüde hayranlık uyandırıcı güzellikte besteler yapmıştır. Newton gelmiştir ve daha önce kimsenin düşünemediği matematiksel açıklamalar ortaya koymuştur. Freud gelmiştir, insanın psikolojisinin analiz edilebileceğini göstermiştir. Ve her bir örnek ile insanlığın bakış açısı genişlemiştir. Bir nevi insan, evrene, evrenin ne olduğunu öğreten bir göstergedir. Bu açıdan insan ilk halkada ortaya koyduğumuzdan çok daha değerli bir varlıktır. Bu sadece insanın önemini göstermekle kalmaz aynı zamanda insanın daha yüce bir karakter ve daha iyilikle dolu bir yaşam sürmesinin de önemini gösterir. Eğer iyiliği ve yüceliği arttırabilirsek, bundan bin yıl sonra insanlığın ne kadar yüksek bir varlık olarak yaşayabileceğini hayal edin.

Beşinci halkada ortaya koyduğum “insan, evrenin ortaya çıkarabileceği tüm örneklerden birisidir” ile altıncı halkada açıkladığım “insan, evrenin sırlarını ortaya çıkaran bir varlıktır” açıklamalarının çeliştiğini görüyorsanız bu, iki halkada bahsi geçen insanın aynı insan olmamasından kaynaklanıyor. Beşinci halkadaki enstantane insan, ömrünün başından sonuna kadar uykuda kalan, aklını bu yazıda öğrenmek üzere olduğunuz aydınlanmaya açmamış olan insandır. Evrenin hafızasından alınmış bir örnektir sadece ve evrenin parçası olmaktan öteye gidemez. Altıncı halkada, evrene evrenin bilmediği şeyler sunan “yaratıcı” insanlar ise uykularından uyanmış ve içlerinde onları ait oldukları kümeden daha ötesine taşıyacak bir ateşi keşfetmiş insanlardır. Neticede evrene, evrenin bilmediği bir şey katmak için, evrenin sahip olmadığı bir şeye sahip olmak gerekir. Bu nokta aydınlanmanın çekirdeğini anlarken çok önemli olacak. Yazının başına dönüp her şeyi birbirine bağlamadan önce insanın güneşi bile anlayabilmesinin ne anlama geldiğinden bahsedelim.

Güneşimizin ilk oluştuğu zamanları hayal edin. Yerçekimi etkisiyle diğer gezegenler ve dünya oluşmuş. Dünya soğumaya başlarken her yer bir kimya laboratuvarı gibi çılgınca tepkimeler meydana getirmekte imiş. Güneşin sıcaklığı, radyasyonu ve yer çekimi sayesinde enerji bulan bu tepkimeler ilerleyerek yaşamı ortaya çıkarmış. Yaşam, güneşin ışıkları sayesinde mutasyona uğramış, güneşin sürdüğü rüzgarlarla atmosferi zenginleştirmiş, güneşin sağladığı meteor bombardımanı ile azalmış ve tekrar artmış.

Neticede milyarlarca yıllık savaş sonucunda biz ortaya çıkmışız. Bu olguları düşünerek evrenin ne kadar acımasız bir yer olduğuna kanaat getirebiliriz. Ancak birçoğumuz çok önemli bir parçayı kaçırıyor oluruz. Tüm evrenin tek bir noktada bir arada bulunduğu saniyeden bugüne geçen sürede ortalığa saçılan ve tekrar bir araya gelen bütün madde evrenin şekillenmesinde rol oynamış. Bugün insanı evrendeki nadir görülen bir anomali sayıyoruz. Bu küstahlık, şu an 40 milyar ışık yılı uzaklıkta olan bir galaksinin bile dünyanın oluşmasında ve evriminde bir noktada katkıda bulunmuş olmasını görmüyor oluşumuzdan geliyor.

Aslında tüm etkilerin başlangıç noktasına geri sarılabileceğini düşündüğümüzde, güneş, bu etkiler zincirinde rol oynayıp insanı ortaya çıkaran en küçük ama en uzun etkiye sahip objedir. Hatırlayın, evreni cansız madde yığını olarak görürseniz kendinizi de cansız bir madde yığını olarak görmeniz gerekir. Fakat küçücük beyninizde bile vuku bulabilen onca duygu, his, düşünce ele verecektir, madde yeterince karmaşık şekilde bir araya geldiğinde mucizevi bir şekilde bu fenomenleri ortaya çıkarmaktadır. Bu karmaşıklığı ortaya çıkaracak potansiyel kuvvet evrenin en temel yapı taşındada mevcuttur. Bizim karmaşık organlarımız sayesinde aksiyonlarımız ve düşüncelerimizle sergilenebilen hayat gücü evrenin en temel parçasında da var olmak durumundadır.

Buna geçmiş filozoflar ve din adamları anima mundi demişler. Veya özellikle Goethe ve Hegel tarafından isimlendirildiği şekilleriyle Weltgeist ve Zeitgeist (Dünya ruhu ve Zamanın ruhu) olarak da anılmıştır. Özellikle Goethe’nin bakışında tanrıyla özdeş hale gelen dünyaruhu kavramı evrendeki hareket ettirici ve can verici güç olarak anılmıştır.

Dolayısıyla güneşi bir obje gibi değil, sizin bugün bunu düşünmenizi sağlayacak şartları sağlayan, evrenin temel kuvvetleri ile şartları ilerleten başka bir canlı veya canlılık veren güç, anima mundi, olarak görmeniz gerekir. Aynı, ışık olduğunda fotosentez yapan, kış geldiğinde yaprak döken ağaç gibi bir yaşam formu. Yerçekimiyle, radyasyonuyla evrende küçük bir odak noktası oluşturup, evrenin 9 milyar yıldır süregiden kaderini ilerleten bir canlı gibi. Sonunda süpernovayla patlayıp yeni çocuk güneşlerin oluşmasını sağlayan yaşam döngüsüyle çiçek açmasından tohuma kaçmasına bir bitkinin hayatına benzeyen bir canlı. Böyle baktığınızda güneş ışık saçan bir ateş topu değil, yaşam ve sevgi saçan bir baba gibi görünecektir. Aslında sadece güneş değil ama tüm galaksi ve evrenin geri kalanı bu süreçte rol oynamıştır. Bu bakışla tüm evreni de bu şekilde algılayabilirsiniz.

Yazının en başında beni benden alan kokulara geri dönüyorum.

Yazı boyunca çok değinmediğim bir konu var, bunu sona saklamamın sebebi, her şeyi birbirine bağlayan bu olgunun aynı zamanda aydınlanmamın çekirdeğinde yer alan olgu olmasında yatıyor. Bu olguya sevgi deniyor…

O balkonda onlarca farklı kokuyu kokladığımda, havadaki rüzgarı tenimde hissettiğimde, kafamın gerisinde tüm güzel bahçeleri ve ormanları gördüğümde, sadece beynimde değil, vücudumun her yerinde farklı bir süreç körükleniyordu. Tüm insanlarda aynı şekilde var olan ama herkeste aynı şekilde ima bulamayan sevgi körükleniyordu.

Bu olguyu beynimden çıkarıp vücuduma koymamın sebebi şu: O kendimi yitirdiğim birkaç saniye içinde, dünya görüşü, karakter, bilinç veya akıl rol oynamıyordu. Aksine hepsi, bu sevgi tarafından ifadesiz bırakılarak güçsüz kılınmışlardı. Algıları toplamaya yönelik olan yüksek seviye algı işlevleri bu sefer algılar ve biliçaltı tarafından doldurulup taşırılmıştı. Hislerim, duygularım sadece kafatasımın içinde değildi, derimde geziyordu, kemiklerimde ilerliyordu, organlarıma nüfuz ediyordu, kaslarımda hissediliyordu. Tüm vücudumla hissediyordum. Altıncı halkada bahsettiğim insanın tüm varlıkları “anlayabilecek” olmasını bu sayede açıklıyorum. Bedeninizin “hafızası” hizlandığında herhangi bir kişi gibi hissedebilirsiniz. Şu ana kadar evrenin temel özellikleri ve varoluşu içinde insanı tanımlayarak geldik. Şimdi ise, benim gözlemimce, evrenin var oluşunun dışına çıktığımız yere geliyoruz; aydınlanmanın çekirdeğine.

Aklınızla algıladığınız sürece parçası olduğunuz evren ile sizin varlık alanınız farklıdır. Sizi evrenin kalanından ayıran bir çizgi vardır. Bu kimisi için vücuttur, kimisi için kafadır. Ancak bir şeye derin sevgi duyduğunuzda, düşünmeyi bırakırsınız, karakter süzgeçlerini kaldırırsınız, dünya görüşünü kaldırırsınız. Yazının başlarında bahsettiğimiz objektif evreni ve evreni de içinde bulunduran daha geniş bir varlık seviyesini “algılamaya” başlarsınız. Sizin dışınızda yer alan ağaçlar, hava, dünya, yıldızlar; sizden ayrı varlıklar olmayı bırakırlar ve siz onlarla bir olursunuz. Bir şeyleri sevdiğinizde, sevdiğiniz şeyin yansıması aklınızda yer almaz, tüm varlığınızla sevdiğiniz şey olursunuz.

Aydınlanmanın çekirdeğinde yer alan bu olguyu kelimelerle anlatmanın ve bilmeyen birine açıklamanın imkanı olmadığının farkındayım. Bir insana, bir müziğe, bir ormana, bir nehire duyulan derin sevgiyle başlar her şey. Sadece sevebildiğinizde anlayacaksınız, sevgi sizi evrenin maddesel varoluş seviyesinin ötesine çıkaracak. Olası tüm şablonlarla parçası olduğunuzu düşündüğünüz evrenin daha ötesinde bir seviyede var olabileceğinizi ve bu sebeple bedeninizi eviren evrenden daha yüce bir özünüz olduğunu fark edeceksiniz.

Ve burada tüm insanlığın eksikliklerini ve problemlerini çözecek basit ama imkansız seviyede karmaşık cevap yatıyor. Özünde anlamsız görünen koskoca evrene anlam katıyoruz. Bu anlamı beş duyumuza göre katıyor gibi görünsek de bundan çok daha fazlasına sahibiz. Aslında anlam kattığını düşündüğümüz evren de beş duyumuzun algılardığından çok farklı bir yer, bu sebeple bilincimizin derinliklerini ve diğer duyularımızı fark ettikçe kattığımız anlam da derinleşiyor. Bu sebeple insanın bilişsel kapasitesini arttırmak için çalışması neredeyse varoluş görevi sayılır. Anlam kattığımız evren, bizi oluşturan yapı taşlarından oluştuğu için, bir varlık olarak evren, en az tüm insanlığın akıl toplamı kadar zeki bir varlık olmak durumunda. İnsalığın kolektif kültürü genişledikçe evrende var olduğunu bilmediğimiz yeni yanlar ortaya çıkar. İçindeki özü keşfeden veya “uyanan” insanlar yeni besteler, yeni hikayeler keşfetmeye başlar, yeni icatlar yaparlar. Dolayısıyla biz geliştikçe evren de gelişir, evrenin kendisini bulmasını sağlayan bir fener görevi üstleniriz. Uyanmamız da aslında sadece aklımızla değil ama tüm varoluşumuzla hissedebileceğimiz sevgiye kendimizi açmamızla ve hayatımızı bu sevgiyle şekillendirmemizle başlar. Ve insan, duyduğu sevgi ile evrenin temel yapısının ötesine geçip bu alemde var olmayan bir gücü bu evrene getirir, bir köprü görevi üstlenir. Ve tüm insanlık bu yüceliğin farkına varabilse idi, tüm sorunlarımız bir günde ortadan kalkardı, tüm savaşlar yarın sona ererdi, tüm düşmanlıklar bırakılırdı. Gözünün içine baktığımız diğer insanların da en az bizim kadar yüce ve değerli varlıklar olduğunu keşfederdik. Bir diğer insana baktığımızda gördüğümüz şey rengi, dili, kültürü, dünya görüşü değil, özündeki o sevgi ve bunu yansıttığı güzel varlığı olurdu. Herhangi bir canlıya baktığımızda, içimizde var olan evrenin bir parçası olduğunu hissedip onları koruyup kollardık. Muhtemelen sadece evrenin hafızasının bir parçası olan diğer canlılara, sahip olduğumuz yüceliğin verdiği alçak gönüllülükle sahip çıkardık.

Sevgi sizinle olsun…

Enlightenment

One of those June storms had passed. The ones where the clouds appear out of nowhere and leave a month worth of rain in ten minutes and disappear. Sun had set and it was dark. It must have been around ten. I stepped onto the balcony. The air was chill, earth wet, on the ground laid colored leaves of roses everywhere. It was like the mess left after a festival.

I took a deep breath and suddenly felt like shot from the head. The ozone in the air, scent of various summer plants, smell of wet earth and fresh air disabled my mind for a few seconds. I existed as the smell sensation for some time. I wasn’t only “being” the scents but also traveling in time to the nature hikes that I’ve smelt them. I was experiencing those times as it was now.

As my brain could only endure being in that state so long, after few seconds, my mind came back online, took back the control and dictated me how beautiful is the every individual scent that I could name, listed me the times I’ve sensed them. I sat on the balcony for half an hour and appreciated the beauties.

The sense of smell is the only sense that can enter the brain directly. It passes by more places than any other sense, among which are the learning and memory centers, hippocampus and amygdala. We had sense of smell before we had any other sense in the evolutionary track. That’s why the sense of smell can be very effective in keeping you away from a rotting food.

As I had these information running in the back of my mind, I suddenly had an epiphany on the euphoric effect of smell…

However, this epiphany was much stronger than those few seconds that I had when I inhaled the first breath on my balcony. Because, my body fell onto a catatonic state, as my eyes grew larger my face became a dull countenance. My eyes fixated on a faraway point because I didn’t have the power to fixate my mind to somewhere else other than the storm that began in my mind.

I will try to explain the outline of two years’ worth of ideas that occurred to me. I’ve seen that when I try to administer big ideas as small pills, they displayed effect proportional to their smallness. Therefore I don’t have an alternative to using examples and allegories to open up your minds to the ideas that I’ll try to convey.

I want to move you across my train of thought. It was an autumn day. I was sitting on my balcony again. It was stormy. I was watching the nearby trees to bend all the way to the ground. I thought about the day of a tree. It makes photosynthesis if there is sun during the day, during night it breathes. It sates its thirst if it rains. If the temperature is going down, it yellows its leaves and then it goes to hibernation. It goes online if the temperatures go higher. It does not have any sort of preference or ideas for any of those situations. You can’t find a tree saying “Damn it is cloudy again, I can’t make enough carbon.” If you were to explain Wu Wei, one of core beliefs of Taoism, to someone, a tree would be an exemplar of it. Actionlessness. The belief that the nature has everything at a perfect balance and there is no need for any interference. I don’t know any lifeform that could apply Wu Wei better than a tree.

While I watched the tree that swinged with the wind, I remember thinking that I could exchange my life full of dreams and disappointments with a tree’s. This was my memory where I started a train of thought on different sensing types. This is going to be connected to lifeforms unimagined by any of you, later in the article.

I’m moving along the thought wagons. It was a Friday evening. I was siting in my room, dimly lit, with the tiredness of the week. I started staring to one of the portraits I’ve painted. It was a portrait of Margot Robbie. She had an indescribable expression. Hopes, doubts, dreams, lust. We exchanged glances for half an hour. I was discovering a new expression as I kept looking. In reality what I kept discovering was the reflections of the mechanisms at work in my mind. Objectively it is impossible to find so many different expressions in a portrait painted by a total amateur. Then I thought “who could glance this portrait with an objective gaze?”

Anybody who looks at this portrait would reflect the subjectivity that their past has brought. Someone with traumas would see, as in every expression, more trauma. Someone raised with prosperity would see lust and happiness. Someone who is raised inside weird religious zealousy would regard a portrait as an idol and think of looking at it as a sin, would see hatred.

The first breakpoint of the epiphany I had happened here.

People cannot agree on what one portrait even means. How would we expect them to prevent wars? The reason for this is that every individual gets to be raised in a different environment and gains different world views. The world views of individuals change their perceptions of an otherwise objectively existing universe. Some see war and death where others see peace and bliss.

In my pursuit of understanding humanity, I meditated a lot on the idea of world view which spoils everything with bias. The term “world view” is not used in the ordinary sense of the word here. I mean the entire life story filters that cause two persons to see love and hatred simultaneously by looking at the same portrait. Because, these filters change the perception of one person, change their world view like a curtain covering their eyes.

I thought a lot about the tree in the storm during my world view meditations. Could I start feeling and thinking like that tree? Could I get rid of the biases and life filters? I got very close to getting rid of them many times.

One time while my brain was going thru alpha waves I stood awake. When I opened my eyes I think that I’ve disabled the pattern recognition algorithms that govern the visual cortex, because nothing I saw was meaningful. It was all a symphony of colors and edges. I felt the astonishment of a new born baby. It could be described with the word bliss.

When you remove all the biases from a person you get someone who is as close to objectiveness as possible. Every color is a new experience, every sound is as if it is heard the first time.

I thought this idea was a solid one. If you can understand and make a person’s perception objective you can also find solutions to the problems in the society. But then I grew a suspicion that I was missing something big. There was a small gap in this idea that could devastate this idea. I was in error about objective feelings. Of course the epiphany came after this inkling and tables have turned.

When one of those Taoist trees grow flowers in springtime bees come with enthusiasm to collect nectar from them. When bees complete their jobs, affected by the flower fragrances, the trees pollinate. I have no idea whether bees think “Mmm this fragrance has just taken my mind away” or not, but it is sure that scents play their roles decided by evolutionary processes so that bees collect nectar.

Creatures find some chemicals more attractive. When flower scent is followed it leads to fruits, when wet earth scent is followed it leads to worms. We carry the past choices of our ancestors. A biological human carries in its genes a library of some twenty thousand different chemical distinctions and their related ratings. For example with its lowest scores rotten odors which surely would be deadly for the organism, keep it away from the source on unconscious levels. Or a cooked meat odor calls a human to an easily digestible high protein source.

But then world view begins to overwrite the biological human’s rating system. A person who is raised in a vegetarian culture begins to abhor the smell of cooked meat. Or a person who is raised in a culture where a weird fish who is deadly when not handled correctly might begin to like the smell of the fish.

If we rewind what I have just discussed, when we remove the world view, biological processes begin to limit the senses. Then we discover that we need to remove biological processes to reach objectivity.

What does it mean to remove biological processes then?

Remember that we were discussing the objective viewpoint to a portrait, let’s apply that train of thought to the sense of smell. Can a scent be smelled objectively? How can we do it? First we’d need to uninstall the effects of human culture. We need to remove the effect of ideas on the experience of smell. Then we’d need to remove the effect of human genome on the experience. Like the bad experience from a rotten odor. But things go crazy when we enter the experience realm. The essence of the sense of smell are the chemical reactions and organic cells that is capable of housing those reactions. If we keep removing properties for objectivity we find ourselves without the organic structure to react with chemicals, and then we’d be left without the sense of smell, because there would not be anything we can call as a scent.

Think of this for a second…

Scent of roses, trees, earth, meals; all of them are chemicals that are sensed by our nose and turned into an experience in our brain. When there is no organ that’d smell or experience those chemicals then there is no sense of smell that we can discuss.

You can discuss that this existence problem is valid only for sense of smell. After all you can take a photo of a place and show it to someone to share your subjective experience. But think about the way you’d describe colors to a congenital blind man. Clean air is light blue, sea is dark blue, red is the color of fire and heat. For a blind man the colors would exist as correlated with smell of touch senses. But you cannot generate the sense of sight no matter what. As a matter of fact you’d agree that seeing a photo is not the same as being there. It is identically hopeless in the way you describe a native New Zealandian flower fragrance with honeysuckle fragrance to someone who hasn’t been there, like you use a media which emits similar lights as of the original scene but not the same. It is not the mountain that you see there, it is only a phone screen.

Colors of human vision is limited with purple and red frequencies. We can’t see infrared and ultraviolet colors frequencies. We do not have an experience associated with an x ray in our brains, therefore we do not assign a visual experience to x rays. In fact, all of the photons in the entire spectrum are colorless, it is only because we have distinct experiences for distinct frequencies we have names for colors. Because, it is an evolutionary advantage to be able to distinguish a red poisonous snake among green trees.

However as there are no scents in the “objective” universe, there are no colors, no sounds, no flavors. It is the living beings who give meaning to the sources of these…

The meaning that creatures give to senses come from the evolutionary processes. Random mutations create a prototype of a sensory organ. This new sense provides additional advantage to the organism, so it joins the sharpening effect of the evolution and becomes better as generations pass.

Now I include you to the outer circle of my epiphany:

We live in a place that does not exist the way we experience it. There are more “colors” than we experience but the colors are only the distinctive cues we have learned. We do not sense frequencies that didn’t help our ancestors during the evolution. For instance cats can’t see many colors that we see because they are nocturnal predators. Moles have lost their sense of sight because light doesn’t exist underground.

There are more vibrations than what we can hear. Similarly the universe we touch, smell, taste exist only in our subjective experience. Imagine that you can sense every single photon and atom, independent of its distance. The objective universe is such a collection of subatomic particles yet you think it is full of colors and scents. What is noteworthy here is this: a universe that contains no meaning objectively (I’ll revisit this statement later), is considered as an awesome and terrifying place by living beings.

Life forms, whom are evolved by the inner mechanisms of the universe, “sense” the building blocks of the universe and that creates “sensations” in their brains. Normally you wouldn’t expect a stone to gaze upon another stone and have feelings. Therefore this shows that how important humanity and other life forms are. It displays the sublimity of life. This outer circle of my epiphany is a topic I have discussed many times on my previous posts. This is a piece that should have had a solid place in your minds to go deeper into the circles. Because it will become harder to explain as we dive. It’ll become impossible to understand something very simple but important at the core of the epiphany.

It was few years ago, I took hitchhikers from the entrance to my university. I dropped them to a central place. There was a weird feeling accompanying me in this task that I have done many times. After I took the students I had this unshakeable question that what would happen if one of them drops their wallet in my car? I usually had multiple questions in my mind but they pass by as cars do. But this one clinged to my mind and grew stronger, as if it was some sort of message from the future or some sort of transmission.

So as so after I have dropped the hitchhikers and gone to the lecture campus security have called me and requested permission to share my phone number to the person who have dropped his wallet in my car. I contacted him and delivered his wallet on the break time. I was simply shocked. Have I guessed it or did I “know” it?

Remember that our five senses are shaped with evolution as they have helped the organisms to survive. Humans are products of billions of years of evolution. Even though humans seem to have the same basic senses as any other species, there are deeper mechanisms at work. For example humans are the only species that can think analytically, invent tools and use language. Albeit, looking backward, we can deduce responsible properties or regions of the brain for these anomalies, we don’t have the wisdom to infer what other anomalies these properties could incur looking ahead. That is, we do not have a science branch or a scientist that could say “such property of the brain could add such feature to humans.” Therefore we are not open for a research possibility to study what other senses could the pinnacle of evolution could have. Alas I believe any of you would have at least one such story to back my claim: Humans do not only have five senses. And this is the second circle of my epiphany. Humanity is capable to sense more than the five. Some people have this inherently but some cannot use them because they don’t know that they exist.

Two small instances for sceptics: sense of balance (Equilibrioception) is not one of the five senses. You have already knew that right? You can also feel the position of your extremities relative to your body (Proprioception). You can also feel time even though it is not proven yet.

The “strong sensation” that I had in the university could be one such sense that wasn’t examined. Perceiving a closing threat. Thinking the same thing with someone at the same time. Seeing something come true from your recent dreams.

These are all petty things for you that do not stay in your mind for long. I aim to show you the scale of your error in ignoring these senses. It will be hard for me to do this without including your to the third circle of my epiphany. Before that I have another very important anecdote, please read without losing concentration.

I was hearing this annoying high frequency tone while sitting in a restaurant one day. It disturbed me as if someone yelled at my ear. Because of this, I started searching its origin. I asked a waiter that whether the speakers could have left open unintentionally. He said that they haven’t used the sound system for years. So I got up from my table and went to find the source myself. Finally I tracked the sound to one specific speaker which emitted this sound periodically. I stopped another younger waiter and asked the situation, “this speaker seems to activate periodically and emitting high frequency sounds”. He looked at me with a very stupid smile and said “these things do such things sometimes” and kept walking. Nobody was hearing what I’ve heard that day. I downloaded an app to my phone which detected 16kHz sound in the environment. At the end of the day when I was leaving the restaurant I saw an equalizer device behind the cashier. I asked him whether the sound system is open, he checked and found that it was left ON! I proved that my senses do not fail me that day but I saw how impossible it is to convince people on existence of something that they don’t sense. For sound, I could prove the existence by using a microphone; what would happen if the source of the sense was from an extraordinary place. How would I cope with it if people started labeling me as mad. I’d have made myself believe that those things are not real and with the power of realization of belief I’d have shut myself to those senses.

I described the universe as a collection of subatomic particles previously. I’ve told you that I’ll revisit the statement because it was a complete fabrication. Because we have no means to know the objective universe. The visible universe is a universe sensed from the filter of five senses. All devices that we have engineered are copied from those five senses (except maybe Ligo). Therefore we do not have a device that will “show” us how the objective universe “looks”.

It is only when highly accepted and revered scientists come up with big claims, we can talk about these extraordinary stuff. For example one such theory is the OrchOR from Professor Sir Roger Penrose which claims that human memory and consciousness could stem from quantum tubules inside the neurons in human brain. These tubules could be 6 or higher dimensional objects, therefore we can discuss the possibility of human brain having the capacity of thinking or perceiving things beyond this 3 dimensional universe. And then it would be possible that the human brain could have other senses which cannot be deduced from an outer observation. Of course if someone would want to research something as “absurd” as this, nobody would provide funds and even he’d lose credibility on his normal research too.

The third circle of the epiphany explains: “We have no idea what kind of representation is the universe we sense with our five senses compared to the “real” one. We cannot claim to know all the interactions between matter and energy. And the human mind is capable of sensing beyond the ordinary five senses.”

Those of you who read philosophy would certainly have recognized that this is the main philosophy of Immanuel Kant, Transcendental Idealism. Things-in-itself are objects that exist and ours senses capture them, turn them into experiences. Alas there is no solid connection between these experiences and the things that really exist. Similar to the word cat having no connection to the animal cat whatsoever. Basically all of us live in a perception of the universe which doesn’t really exist in any aspect. It is similar to living inside the Matrix.

I have stepped into the third circle by explaining the seriousness of this situation. I invite you to realize the absurdness of seeing ourselves living inside a universe which we sense only with illusory five senses even though we have no idea on our brain’s capacity. Our brain is clearly more capable of acquiring information not limited to five senses. It is a waste of potential that we distract ourselves with representations of the universe that actually do not exist. For a moment think about this and calm your mind because there will be more serious strikes against your patience.

The first circle explained that we, as beings who can give meaning to a seemingly dead universe, are exalted beings. The second circle explained that humans could have more senses than the five and the importance of this. It is in our reach to grasp more in this universe which we think is ordinary and boring. But this may not be easy all the time. Third circle, together with first and second, explained that the universe could be entirely different place than what we sense with our organs and that our brain can be capable of sensing much more than what our organs could signal. We should not pass rigid judgements about what kind of place the universe is based solely on our senses.

We came here with the explanation that the universe is a collection of subatomic particles and us humans give it meaning. And now we are correcting that explanation. We talked about how the universe could be more complicated than being just a collection of particles. We didn’t talk about how this could be. Unfortunately in order for me to explain the fourth circle to you with certainty I need to talk about a lot of physical explanations, alas I will hold this to a minimum in order to preserve the already little understandability of this article intact.

Have you ever wondered why don’t I just pass thru my chair and slam onto the ground while sitting? The reason is not that the chair is rigid and solid. It is because unseen forces on subatomic scale prevent two electrons to come closer than a certain distance and that the “sitting” power doesn’t even come close to breaking that force. Basically you are suspended in mid air above the chair right now. No real contact is ever possible. But you probably didn’t know this information and honestly you probably don’t care, right?

This was a tiny example on unseen absurdities of the reality we live in. Universe works in rules described on the level of subatomic particles. These rules govern the way atoms come together and form molecules, govern the way molecules come together to form organisms and even governs the way in which these organisms would live their lives. If you keep seeing the universe as a bunch of dead particles, then we’d arrive the idea that the animals and even humans that we deemed “intelligent” and “alive” are mindless and dead automatons. If only the past circles of the epiphany have been solidified in your mind, then the next circles would hold root:

The universe would seem like a dead and extremely deadly place when we consider ourselves outside the universe’s existence. As a matter of fact the power of a star’s supernova could eradicate quintillions of humans. In such a condition we wouldn’t talk about human’s effect on universe’s existence right?

Wrong.

Our biggest error is our luxury to hold humanity separate from the universe. As if the universe was a bell jar and we were beings inside the jar existing separate from the jar, we exclude humanity from the universe. But if you realize that we are existing with the same particles which are subject to the same rules governing the rest of the universe then you would understand that the universe owns our minds as it is. We are part of this universe and all the data that are processed with our brains with the higher dimensional data processing capabilities are actually processed by the universe itself. Just as a transistor processing one bit information and the processor that contains it is being attributed for it. A processor gives a predefined response between its input and output pins. On that regard we can view the universe as a processor that works on a data that has been given with the initial conditions. The matter/anti-matter asymmetry at the first moment of the universe and the interaction of every single sub-atomic particle with another in that moment, reverberates thru billions of years to bring about the existence of feeling and thinking creatures.

We should imagine the universe not as a space filled with dead material but as a place that has a governing intelligence greater than the sum of all human’s intelligences. This is not a spiritual observation but a physical one. After all a processor has more processing power than one transistor right?

When we are trying to understand an intelligent universe it would be a great waste of thought to attribute the intelligence in the complexity of human brain to a rock! That would be same as saying a processor is able to do its job thanks to its metal chassis. Of course my deduction is not such a “brainless” one but it is almost impossible to explain to sceptics. Of course even though it is hard to imagine, that stone is the part of the universe system thus its subatomic particles together with all the galaxies in the sky has been closer than an inch to your material once and all of them have left their mark on your existence someday so that you came to be as who you are today.

Thanks to the function of a single non-intelligent sodium atom inside an intelligence capable biological construct, I can talk about the intelligence of the universe system that both provides the rules leading to such a construct to harbor intelligence and creates all the necessary physical and evolutionary conditions for the emergence of it. With that vision, if all the possible reactions of a sodium atom- which we can explain with simple equations- is a part of the universe, then the human intelligence and consciousness- which we can explain with no equations- is also a part of the universe.

That is not valid solely for intellectual capacity. All human emotions, desires, pleasures; all of them are part of the universe. All human characteristics, everything that a human is capable of doing is a part of universe’s character. Do not ask me how and where these data are stored, it is as impossible to answer as answering where the physical constants such as speed of light are stored.

So now we are arriving the fifth circle. Human intellect, emotions, senses, desires, dreams are subsets of a universal mind that is capable of all of them. If the universe was a place where emotions couldn’t be felt, it wouldn’t be felt. It is like we wouldn’t see flames where there is no possibility of fire. Thus, human mind is a reflection from the fabric of the universe which contains all possible molds. It is a snapshot. All that we have, comes from a larger set that contains all possibilities.

Now you will see the unification of all stories, be patient.

Recall that I talked about a portrait and people with different world views who can see different things in the portrait. The thing that I haven’t mentioned here was this: Actually all people can have similar world views with others in one point in their lives if not have an understanding of them. You can emphasize on how an orphan man would become a murderer after living thru a youth where he didn’t see single thread of love from his foster mother. If you reach hard enough you can feel the hatred in that man. It wouldn’t just be enough to imagine it, you would also need the bodily memory, tension in the muscles etc. If your blood pressure, your hormonal level, the spasms in your abdomen and your background stories would be the same, you would literally be that man. Human body comes from a superior template that can house all possibilities, and that template is shaped by life story changing the posture, character, world view. Therefore the world view and character traits are barriers that limit the potential of the template we have. This was why I talked about objective senses and world-viewless perception is like pure bliss in the first part.

If you think about it the human template gives clues about the template of the universe. The ideal of a human model is not a downly reflection that can assume one character among billions of possibilities. The human ideal is as wise as to understand the existence of a tree or a galaxy. It can sense all the potential that the universe has and it can pass beyond. I will make another explanation about this before we descend to the core of the epiphany.

When you think about the short evolution of humanity, you will see that our emotional maturity is also evolving thru time. We can have so complex thoughts or intricate compositions that people from thousand years ago couldn’t even imagine.

This brings us to the sixth circle of enlightenment. Humanity, throughout its evolution, brought out the properties that has been hidden inside the universe’s fabric. A Mozart came and made awe inspiring composition that no one has even imagined until that day. Newton came and put forth a new math out of his mind. Freud came and showed that the human mind can be analyzed. With every example the field of vision of humanity has expanded. It’s as if humans are like an indicator that shows the universe what the universe is. From this point of view the human is much more exalted than we have discussed in the first circle of my epiphany. This does not only display the importance of humanity but also shows the importance of humans living a life full of compassion and a high character. If we can increase the nobility and goodness in humanity think about where we can be in a thousand years.

You might see a contradiction between the explanation of fifth circle that states “the human is one of the examples of a larger set that the universe can produce” and the explanation of the sixth circle that states “the human is a being that uncovers the secrets of the universe.” The reason for this seeming contradiction is because two “humans” described in fifth and sixth circles are not the same. The instanced human in fifth circle is a person that stays in sleep from the beginning of his life till the end and doesn’t open his mind to the epiphany that you’re about to learn here. He is one instance taken from the memory of the universe and he cannot move beyond being a part of the universe. The humans in the sixth circle are the “creative” people that present things unknown to the universe who have been awoken from their sleep and discovered a flame which will carry them beyond the set from which they originate. After all one needs to possess something that doesn’t belong to the universe in order to present something that doesn’t exist in the universe. This will be crucial in understanding the core of the epiphany. Before returning back to the beginning of the article and connecting everything let’s talk about what it is to understand the sun.

Imagine the first times of our solar system. The gravity clashed the material and produced the Earth with other planets. When the Earth was cooling down there were chemical reactions everywhere. The heat, radiation and gravity of the sun provided energy to the reactions which lead to the life. Life mutated with the rays of the sun, enriched the atmosphere with the winds that are driven by the sun’s energy, got bombarded, reduced and risen again by the meteor shower provided by the sun’s gravity.

In the end after billions of years of wars we emerged. You might conclude that the universe is a very cruel place, but then again you would be missing a very crucial fact. The matter that existed after the universe began, which got separated over time, played a role in the shape of the universe today all together. We think that the humanity is a rare anomaly in the universe. The arrogance that leads us to this conclusion is caused by the fact that we do not see that a galaxy 40 billion light years away had participated in Earth’s creation and evolution at a certain time.

When you think that all the forces and effects can be rewound back to the origin, the sun is the smallest but the longest acting object in this cascade of effects that lead to humanity. Remember, if you see the universe as a dump of dead material you’d have to see yourself as dead too. But the fact that you can have all the emotions, sensations in your smallest brain would reveal that the matter that is brought together with enough complexity could lead to such phenomenon. The potential for that complexity exists intrinsically inside smallest component of the universe. The life force that is displayed by our actions and thoughts that are made possible with our complex organs must exist inside every component of the universe.

This has been termed as anima mundi by past theologians and philosophers. Or as it has been termed by Goethe and Hegel mostly, Weltgeist (world spirit) and Zeitgeist (spirit of the times). The worldspirit term had coined almost identical to god in Goethian literature and it was seen as a power that animates matter and gives life to it.

Therefore we should see the sun, not as an object, but as an alive being that evolves the conditions of the universe with the primary forces. A lifeform like the tree that does photosynthesis when there is light and sheds leaves when it is cold. A lifeform that creates a focus point in the universe with its gravity, magnetism and radiation that evolves the fate of the universe locally for the last 9 billion years. A lifeform that has its own life cycle that resembles the blooming and running to seed of a plant, which in the end explodes to a supernova to create new offspring suns. When you perceive it as such, the sun, instead of seeming like a fireball that emanates light, will seem like a father that emanates life and love. Matter of fact the entire universe had played a role in this process. One can perceive the entire universe as such. Therefore you had an insight on understanding the sun as you did with a tree in the beginning.

Now let’s return back to the scents that took my mind away.

There is a topic I avoided mostly during the article. The reason I spared it to the ending is because it lies in the core of the epiphany and connects everything together. It is called, love…

When I smelled those different scents in my balcony, when I felt the wind on my skin, when I saw those beautiful gardens and forests in the back of my head, not only inside my brain, but inside my entire body, a different process was unfolding. The love, that exists the same way in all humans but does not emerge similarly, was unfolding.

The reason why I have put this process inside my entire body is this: In those moments when I lost myself, the world view, character, consciousness and my mind was not playing a role. On the contrary, all of them were muted by this force called love. The cognitive functions that are directed to collect sensations were now overflown by senses and subconscious mind. My emotions were not only existing inside my skull, they were moving thru my skin, bones, organs, muscles. I was feeling with my entire body. I can explain the human in the sixth circle to be able to understand every human due to this effect. When the “memory” of your body is aligned, you can feel like anyone. So far we have proceeded by defining humans inside the universe’s existence. Now, in my observation, we arrive at a place where we get out of the existence of the universe, to the core of the epiphany.

As long as you perceive with your mind, there is a barrier that separates your presence and the universe which you are a part of. For some, this is the body, for some, it is the head. Alas when you feel love for something, you cease to think, drop the character barriers, world view. You start “sensing” the objective universe and the larger set that contains it. The trees, the air, the earth and the stars; they cease to exist as separate entities and you unite with them. When you love something, the thing you love is not projected inside your mind, you become the thing you love with your whole existence.

It is utterly impossible to explain this phenomenon with words to someone who does not know how it is. It all starts with deep love felt for a human, a music, a forest, a river. You will only understand when you can love, and only then the love will carry you outside the material existence level of the universe. You will perceive that you can exist beyond the universe of whom you thought you were a part of with all the templates. And because of this you will understand that you have a core that is much more sublime than the universe that evolved your body.

And here lies the simple yet impossibly complex answer to complete all shortcomings and problems of humanity. We are creating meaning for a seemingly meaningless universe. Even though we seem to do this with the five senses we have, we actually have much more than that. As a matter of fact the universe can be a completely different place than how we sense it. Therefore as we discover the depths of our consciousness and other senses, the meaning that we create deepens. Because of this it might be the most important duty of a human to increase its perceptive capacity. The universe, that we give meaning to, consists of the material that also makes us, therefore the universe should harbor an intelligence at least as much as the collective human intelligence. As collective culture of humanity is enriched the new possibilities for the universe is discovered. People who discover their cores, or people who are awakened, start to make new compositions, write new stories, and invent new things. Thus as we expand our horizons the universe also expands, we play a role of a lighthouse. Our awakening starts when we open ourselves to the love that can be felt not only with the mind but with the entire existence. It moves forward when we start to shape our lives with the love. And the humans, can pass beyond the fundamental level of the universe with the love and bring in a power that does not exist in this plane of existence. They play a role of a bridge. And if all of humanity could have realized this sublimity all of our problems would have been eradicated overnight, all wars ended, all the feud would be dropped. We would discover that the other people whom we stare eye to eye are as much sublime as ourselves. When we look to another one, we would not see color, language, culture, world views but we would see the love that shines from its core and their beautiful presence thru which they shine it. We would see a part of the universe inside any living creature which also makes our shells and we would protect them with compassion.

Let the love be with you…